Alan adı nasıl çalışır? Kayıt firması, WHOIS, transfer ve alan adını kaybetmemek

Bir alan adı, internetteki adresinizdir ve markanızın, e-postanızın, sitenizin temelidir. Buna rağmen pek çok işletme, alan adının nerede kayıtlı olduğunu, kimin hesabında durduğunu ve ne zaman yenileneceğini bilmez. Ta ki bir gün siteniz ve e-postanız birlikte duruncaya kadar.

Kim kimdir?

Alan adı sisteminde birkaç farklı taraf vardır:

• Kayıt kuruluşu (registry): Bir uzantının tamamını yöneten kurum. .com ve .net için Verisign, .com.tr ve .tr uzantıları için Türkiye'de bu görevi yürüten kurum (TRABİS sistemi üzerinden BTK). Kayıt kuruluşu, o uzantıdaki bütün alan adlarının ana listesini tutar.
• Kayıt firması (registrar): Alan adını sizin adınıza kayıt kuruluşuna kaydeden, sizin para ödediğiniz firma. Yetkilendirilmiş kayıt firmaları sınırlı sayıdadır.
• Bayi (reseller): Bazı hosting firmaları alan adlarını kendileri değil, bir kayıt firması üzerinden satar. Bu durumda alan adınızın gerçek kayıt firması, faturanızda adı geçen firmadan farklı olabilir.
• Kayıt sahibi (registrant): Siz. Alan adının hak sahibi olarak kayıtlarda adı geçen kişi ya da kurum.

Alan adını satın almıyorsunuz, kiralıyorsunuz

Alan adı bir mülk değil, belirli bir süre için (genellikle 1 ile 10 yıl arası) kullanım hakkıdır. Süre dolduğunda yenilemezseniz alan adı belirli aşamalardan geçer:

1. Süre sonu: Alan adı çalışmayı durdurabilir; siteniz ve e-postanız kesilir.
2. Ek süre (grace period): Genellikle birkaç hafta boyunca normal fiyatla yenileyebilirsiniz.
3. Geri alma dönemi (redemption): Ek bir ücretle, çoğu zaman yüksek bir ücretle geri alınabilir.
4. Serbest kalma: Alan adı silinir ve herkes tarafından yeniden kaydedilebilir hâle gelir.

Değerli ya da kısa alan adlarının süresinin dolmasını izleyen ve serbest kaldığı anda otomatik olarak kaydeden servisler vardır. Alan adınızı bu aşamada kaybederseniz, geri almak çok pahalı ya da imkânsız olabilir.

Ad sunucuları ve DNS: Alan adının nereyi gösterdiği

Alan adının kaydı ile DNS kayıtları farklı şeylerdir:

• Kayıt firmasında, alan adınız için ad sunucuları (nameservers) tanımlanır: ns1.hostingfirmasi.com gibi.
• Asıl DNS kayıtları (A, MX, TXT ve diğerleri) o ad sunucularında tutulur.

Yani alan adınızı bir firmadan almış, DNS'inizi başka bir firmada (örneğin Cloudflare'de) yönetiyor, sitenizi de üçüncü bir firmada barındırıyor olabilirsiniz. "Kayıt ekledim ama çalışmıyor" şikâyetinin yaygın sebebi, ad sunucularının gösterdiği yerden farklı bir panelde kayıt düzenlemektir.

dig +short NS ornek.com
whois ornek.com | grep -i "name server"

WHOIS ve iletişim bilgileri

WHOIS (ve yerini almakta olan RDAP), bir alan adının kayıt firmasını, kayıt ve bitiş tarihlerini ve durumunu gösteren kamuya açık bir kayıttır:

whois ornek.com

Gizlilik düzenlemeleri nedeniyle bugün pek çok alan adında kişisel iletişim bilgileri gizlenir. Ama kayıt firmasının sizin e-posta adresinizi bilmesi kritik önemdedir. Yenileme hatırlatmaları, transfer onayları ve doğrulama e-postaları bu adrese gelir.

Sık yapılan hata: Alan adının iletişim e-postasını, o alan adının kendi e-postası yapmak (info@ornek.com). Alan adının süresi dolup e-posta durduğunda, yenileme hatırlatmaları da size ulaşamaz. İletişim adresi olarak başka bir alan adındaki bir e-posta kullanın.

Transfer: Alan adını başka bir firmaya taşımak

Alan adını bir kayıt firmasından diğerine taşımak için genellikle:

1. Mevcut firmada alan adının transfer kilidini (registrar lock) kaldırırsınız.
2. Bir transfer kodu (EPP kodu, auth code) alırsınız.
3. Yeni firmada transferi başlatır ve kodu girersiniz.
4. Kayıt sahibinin e-postasına bir onay isteği gelebilir.

Bazı kurallar:

• Yeni kaydedilen ya da son 60 gün içinde transfer edilmiş .com gibi alan adları, ICANN kuralları gereği genellikle hemen transfer edilemez.
• Transfer sırasında alan adının süresi genellikle bir yıl uzatılır.
• .tr uzantılı alan adlarının kendi kuralları ve süreçleri vardır.
• Transfer kodu bir şifre gibidir. Onu bilen biri, alan adınızı kendi hesabına taşımayı deneyebilir. Kimseyle paylaşmayın.

Alan adını kaybetmemek için kontrol listesi

1. Alan adı sizin adınıza ve sizin hesabınızda kayıtlı olsun. Ajansınızın ya da serbest çalışan bir geliştiricinin kişisel hesabında değil. Ayrılık hâlinde alan adını geri almak sancılı olabilir.
2. Otomatik yenilemeyi açın ve hesapta kayıtlı kartın güncel olduğundan emin olun.
3. Uzun süreli kayıt yapın. Önemli alan adlarını birkaç yıllık yenilemek, unutma riskini azaltır.
4. İletişim e-postası farklı bir alan adında olsun ve düzenli kontrol edilsin.
5. Kayıt firması hesabında iki adımlı doğrulama açın. Alan adı hesabının ele geçirilmesi, saldırganın DNS'i değiştirip sitenizi ve e-postalarınızı kendi sunucusuna yönlendirmesi demektir.
6. Transfer kilidini açık tutun ve yalnızca bilinçli bir transfer sırasında kaldırın.
7. Bitiş tarihlerini bir takvime yazın. Birden fazla alan adınız varsa, hepsinin kayıt firmasını, bitiş tarihini ve DNS'in nerede yönetildiğini gösteren basit bir tablo tutun.
8. Marka koruması için önemli varyasyonları da kaydedin. .com.tr, .com ve yaygın yazım hataları. Bunlar dolandırıcıların sizin adınıza oltalama sitesi kurmasını zorlaştırır.

Alan adı, dijital varlığınızın en temel parçası. Kaybedildiğinde siteniz, e-postanız ve bazen yıllar içinde oluşan itibarınız da onunla birlikte gider. Birkaç basit ayar ve bir takvim notu, bu riskin neredeyse tamamını ortadan kaldırır.